ممنون؛ کیسه پلاستیکی نمیخواهم
- امین خزاعی (کنشگر محیط زیست)
تا سال 2050 اقیانوسها حاوی پلاستیک بیشتری خواهند بود و وزن پلاستیکهای موجود در آن بیشتر از وزن ماهیها خواهد شد!
این خبر مدتی است از سوی برخی کنشگران محیط زیست در سطح بین المللی و حتی ملی عنوان شده و حکایت از فاجعه قریب الوقوعی دارد که در حال حاضر نیز شاهد گسترش روز افزون آن هستیم. اتفاق ناخوشایندی که بیشک میتواند حیات تعداد بسیار زیادی از گونههای جانوری و گیاهی جهان را به خطر اندازد، حتی تداوم حیات انسانها که روزی برای کاستن از برخی کمبودها اقدام به تولید این محصول پرکاربرد کردند؛ غافل از این که این اختراع روزی بلای جان زیستمندان بسیاری از جمله خودشان خواهد شد.
بخش عمده پلاستیکهای تولیدی مربوط میشود به کیسههای پلاستیکی که به علت قیمت ارزان و کاربرد فراوان، تولید آن در جهان روز به روز در حال ازدیاد بوده و به رقم تقریبی 500 میلیارد عدد در سال رسیده است.
با نگاهی اجمالی به وضعیت کشور خودمان در زمینه تولید کیسههای پلاستیکی و بررسی اخبار و آمار مربوطه در مییابیم که ایران نیز از پیشگامان تولید این محصول در جهان است. بنابراین مدیران، تولید کنندگان، کنشگران محیط زیست و عموم مردم باید برای تقلیل آثار مخرب کیسههای پلاستیکی بر سلامت محیط زیست از همین امروز اقدام کنند. آثار مخربی که برخی از آنها در پژوهشهای اخیر به اثبات رسیده. به عنوان مثال ارتباط میان حجم قابل توجه کیسههای پلاستیکی رها شده در طبیعت با تشدید سیل و فرسایش خاک و یا آثار زیانبار این کیسهها بر چرخه حیات در اقیانوسها و نابودی تعداد زیادی از گونههای زیستی ساکن محیطهای آبی.
در این خصوص بسیاری از کشورها مانند کنیا و هندوستان جرایم سنگین برای تولید کنندگان و مصرف کنندگان کیسههای پلاستیکی در نظر گرفتهاند که در سخت گیرانه ترین حالت برای متخلفین مجازات زندان در نظر گفته شده. در چین نیز توزیع رایگان این کیسهها ممنوع اعلام شده. در برخی کشورهای دیگر همچون ژاپن، ایتالیا، ایرلند، بلژیک و برخی ایالتهای آمریکا شیوه اخذ مالیات به ازای مصرف محصولات پلاستیکی در پیش گرفته شده که با استقبال خوب شهروندان این کشورها نیز مواجه گردیده. به عنوان مثال هزینه دریافت شده بابت خرید یک محصول که در بسته بندی پلاستیکی عرضه میگردد تا چند برابر قیمت محتوای داخل بسته بندی در نظر گرفته شده تا خریدار را تشویق نماید، پس از مصرف محصول، بسته بندی کالای خریداری شده خود را به محل خرید تحویل داده و پول اضافی که پرداخت نموده را دریافت نماید.
در ادامه چند راهکار پیشنهادی برای اقشار مختلف جامعه ارائه میگردد:
برای مدیران- با عنایت به اهمیت این موضوع و با توجه به جایگاه تاثیرگذار این افراد در اتخاذ تصمیمهای کلان، میتوان نسبت به وضع قوانین جدید حتی در سطح محلی با هدف توقف و یا کاهش تولید کیسههای پلاستیکی برنامه ریزی کرد. برنامههایی از قبیل ارائه خدمات تشویقی به تولید کنندگان کیسههای پلاستیکی زیست تخریب پذیر و یا کیسههای پارچهای و جریمه برای تولیدکنندگان کیسههای پلاستیکی. همچنین تشویق فروشندگان به ارائه کیسههای پارچهای و زیست تخریب پذیر و برخورد با فروشگاههای متخلف. و یا مانند سایر کشورهایی که برای تولید محصولات و کیسههای پلاستیکی مالیات اخذ میکنند، میتوان به این کار مبادرت ورزید. فرایندی که مشابه آن برای خرید شیر یا نوشابه تا همین چندسال پیش در کشور خودمان اجرا میشد و مشتری موظف بود در ازای تحویل شیشههای قدیمی، محصول جدید دریافت کند و در صورت مفقود و یا شکسته شدن بطری مجبور به پرداخت هزینه اضافی میشد. همچنین اقدام در جهت فرهنگ سازی و آموزشی شهروندی از طریق برگزاری جشنها، گردهماییها و نصب بیلبوردها و بنرهای آموزشی در سطح شهر نیز میتواند تا حد زیادی تاثیرگذار و راهگشا باشد.
برای تولیدکنندگان- با توجه به این که گذر زمان همگام با پیشرفت دانش بشری، شیوه زندگی و شرایط کسب و کارها را دستخوش تغییر و تحول میکند، تولیدکنندگان کیسههای پلاستیکی نیز با آینده نگری و پذیرش این واقعیت و درک معضلات ناشی از این محصولات، بایستی به فکر جایگزینهای مناسبتری همچون تولید کیسههای پلاستیکی زیست تخریب پذیر بوده و یا اینکه مسئولیت بازیافت کیسههای پلاستیکی تولیدی خودشان را بر عهده بگیرند.
برای کنشگران محیط زیست- این قشر از جامعه که در اکثر مواقع عضو سازمانهای مردم نهاد نیز میباشند، حکم واسطه میان مدیران و عموم مردم را داشته و در این زمینه نقشی کلیدی را ایفا مینمایند چرا که روشنگری برای این دو قشر در کنار آموزش به شهروندان و مطالبه گری از مسئولین را وظیفه اصلی خود میدانند. بنابراین کنشگران محیط زیست به عنوان پیشگامان عرصه روشنگری وظیفه هدایت و پیگیری تا حصول نتیجه مورد نظر را بر عهده خواهند داشت.
برای عامه مردم – عموم مردم از جمله فروشندگان و کسبه که دریافت کنندگان و خریداران اصلی کیسههای پلاستیکی هستند نیز به عنوان بخش تاثیرگذاری از جامعه وظیفه دارند در جهت کاهش مصرف و عرضه این محصولات نهایت تلاش خود را به کار گیرند. شهروندان با امتناع از خرید کیسههای پلاستیکی و جایگزین کردن کیسههای پارچهای با آن و فروشندگان و کسبه نیز با نخریدن کیسههای پلاستیکی از تولید کنندگان و عرضه کنندگان عمده این محصولات و جایگزین نمودن کیسههای پارچهای و نصب پلاکاردهایی با مضمون تشویق مشتریان به نگرفتن کیسههای پلاستیکی با هدف احترام به محیط زیست، باید به وظیفه شهروندی خود عمل نمایند.
شکل گیری رویدادهای مرتبط همچون روز جهانی بدون کیسههای پلاستیکی در 21 تیرماه، یا اعلام روزهایی از هفته به عنوان روزهای بدون کیسه پلاستیکی و همچنین راه اندازی پویشهایی با عنوان «نه به کیسه پلاستیکی» نمونههایی از اقدامات انجام گرفته از سوی کنشگران محیط زیست است که با استقبال خوب مردم و مسئولین مواجه شده و نویدبخش آیندهای عاری از کیسههای پلاستیکی خواهند بود.
روزنامه مردم نو - یکشنبه 19 آذر 1396 - شماره 3810
امین خزاعی هستم، دانش آموخته، کنشگر، مدرس و وبلاگ نویس محیط زیست و این وبلاگ انعکاس دهنده بخشی از فعالیتها، دیدگاهها، علایق و دغدغههای من در حوزه محیط زیست است.