کتاب: طبیعت مهربان؛ به سوی اقلیم عاطفه
مولف: کی میلتون
مترجم: محمدمهدی رستمی شاهرودی
چاپ اول: 1382 - انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست
تعداد صفحات: 358 صفحه
معرفی اثر:
تعداد کتابهایی که در زمینه فلسفه محیط زیست به فارسی ترجمه شده چندان زیاد نیست و بخش عمدهای از این آثار دچار ضعف در ترجمه هستند. اما کتاب حاضر تا حدود بسیار زیادی از این قاعده مستثنی بوده و واجد ترجمهای روانتر از سایر کتب فلسه محیط زیست است.
مولف در این اثر سعی داشته تا ریشه گرایشات طرفداران طبیعت و محیط زیست را شناسایی کرده و از این رهگذر به پژوهشهای چندین ساله خود در این حوزه و سایر پژوهشگران مردمشناس، جامعهشناس و روانشناس استناد کرده است. سوالاتی که وی به دنبال پاسخ آنهاست عبارتند از: چه عاملی شخص را به یک محیط زیست شناس بدل میکند؟ چه عاملی موجب میشود که برخی از مردم بیشتر از بعضی دیگر مراقب طبیعت و چیزهای طبیعی باشند؟ چه چیز بعضی از مردم را به سمتی سوق میدهد که فعالانه از طبیعت حمایت و حفاظت کنند در حالی که بعضی دیگر از مردم گویی عزم جزم کردهاند طبیعت را نابود سازند؟
خانم میلتون سعی دارد با مقایسه دیدگاه طرفداران محیط زیست و سایرین (منظور افرادی است که حفظ محیط زیست و طبیعت برایشان اولویت نیست یا به اصطلاح به منافع بازار میاندیشند) از جهات مختلف همچون بررسی دیدگاههای علمی، دینی، اعتقادی، فطری، تجربی و... به یک نتیجه گیری کلی دست پیدا کند.
نویسنده دیدگاههای مختلف مانند تقابل علم و دین، عقل و عاطفه و فکر و احساسات را مطرح کرده و بیان میکند اگر برای دفاع از طبیعت در مقابل توسعه اقتصادی به برخی حامیان طبیعت حمله کنیم و به تلاشهای آنها انگ عاطفی و نامعقول بزنیم کار منصفانهای نکردهایم زیرا این کار به معنای حمایت از نظامی تلقی میشود که سرشار از منافع بازار و سوداگری است که از نظر علمی هم نامعقول است.
میلتون معتقد است برخلاف عرف و فرهنگ غربی که در آن فکر و احساسات به صورت دو فرایند جداگانه در نظر گرفته شده؛ عواطف در فرایند یادگیری نقشی بنیادی دارد و برای اثبات این مدعا به آثار پژوهشگرانی همچون هیوم، فرانک، دوسوسا و آوتلی اشاره کرده است. به عقیده میلتون بنیاد تمامی اقدامات، تعهداتی عاطفی هستند؛ چرا که بدون عاطفه، تعهدی، و بدون تعهد، انگیزهای و طبعا بدون انگیزه، اقدامی متصور نیست.
حال آنچه که موجب بروز عواطف در افراد میگردد همان چیزهایی است که با آنها مواجه یا درگیر میشوند. بنابراین وابستگیهای عاطفی ما مانند درکمان از دنیا، محصول تجربه است که این تجارب متنوع شخصی، وابستگیهای شخصی دیگری تولید میکند.
میلتون در بخشی از کتاب با عنوان «بهرهمندی از طبیعت از راه تجربه» به زندگینامههای خودنوشت حافظان برجسته و ذینفوذ محیط زیست اشاره کرده و اذعان میکند که زندگی این افراد خصوصا دوران اولیه زندگیشان مملو از تماسهای مستقیم و مملو از تجربههای شخصی از طبیعت بوده است. افرادی همچون سر پیتر اسکات؛ یکی از بنیانگذاران صندوق جهانی برای حمایت از طبیعت، جرالد دورل؛ از پیشگامان ازدیاد نسل انواع در خطر انقراض حیوانات در قفس، نورمن مور، آرنه نائس، لوئیس مامفورد، هنری ترو، ادوارد ابی، آلدو لئوپولد، جوزف وودکراچ و افراد بسیار دیگری.
میلتون بیان میکند که این نوع مطالعات در کشورهای دیگر نیز انجام شده و تجزیه و تحلیل اطلاعات نشان از این دارد که تجربههای دوران کودکی در جهان طبیعی و تجربههای حاصل از صرف وقت در فضای آزاد بهطور کلی اهمیتی اساسی در نگرش مثبت محیط زیستی دارد.
نویسنده در بخشی از کتاب، جملهای از آرنه نائس را نقل میکند که فکر میکنم خلاصه تمام نتایجی است که میلتون قصد داشت در این اثر مطرح نماید.
«خود را از طبیعت و طبیعیات دور کردن، به منزله دور کردن خود از بخشی است که «من» از آن بخش ساخته شده است.»
شرح مختصری در مورد نویسنده اثر:
پروفسور کی میلتون، استاد بازنشسته رشته مردمشناسی اجتماعی در کوئینز کالج بلفاست، ایرلند شمالی است که از اواسط دهه 80 میلادی در زمینه مسائل محیط زیستی مطالعات و تحقیقات تخصصی انجام داده که کتابهای Environmentalism و Cultural Theory و کتاب حاضر حاصل آن است.
پ.ن: از دوست خوبم آقای مصطفی کریمی عزیز بابت امانت دادن این کتاب ارزشمند صمیمانه تشکر میکنم.
امین خزاعی هستم، دانش آموخته، کنشگر، مدرس و وبلاگ نویس محیط زیست و این وبلاگ انعکاس دهنده بخشی از فعالیتها، دیدگاهها، علایق و دغدغههای من در حوزه محیط زیست است.